– Dla Polski najwiÄ™kszym wyzwaniem jest w tej chwili rozwój sieci, który nadąża za rewolucjÄ… energetycznÄ… w postaci szybkiego rozwoju fotowoltaiki, energetyki sÅ‚onecznej, wiatrowej i mniejszych magazynów – mówi prezeska zarzÄ…du Forum Energii, dr Joanna Maćkowiak-Pandera. Jej zdaniem jednym z elementów zwiÄ™kszania elastycznoÅ›ci sieci elektroenergetycznej jest wprowadzenie rynku lokalizacyjnego i to o to Polska powinna zabiegać na forum unijnym. Tym bardziej że europejski rynek energii czekajÄ… zmiany, które bÄ™dÄ… go bardziej uodporniać na kryzysy i perturbacje.
W poÅ‚owie marca br. Komisja Europejska przedstawiÅ‚a zaÅ‚ożenia reformy unijnego rynku energii (Electricity Market Design, EMD), która ma uchronić odbiorców przed wysokimi i niestabilnymi cenami, jakie byÅ‚y obserwowane w 2022 roku. KE chce, aby ten rynek byÅ‚ bardziej odporny na kolejne kryzysy i mniej zależny od energii produkowanej z wykorzystaniem surowców kopalnych.
– Unijny rynek energii bÄ™dzie siÄ™ zmieniaÅ‚. Natomiast to, co zaproponowaÅ‚a niedawno Komisja Europejska, jest raczej drobnÄ… reformÄ…, maÅ‚ymi poprawkami do jego obecnego ksztaÅ‚tu. One wynikajÄ… przede wszystkim z tego, że mamy coraz wiÄ™cej tanich źródeÅ‚ odnawialnych, które produkujÄ… energiÄ™ z wiatru i sÅ‚oÅ„ca, przy zerowych kosztach zmiennych, i nie potrzebujemy przy tym pÅ‚acić za paliwo. Jednak odbiorcy nie widzÄ… tej taniej energii na swoich rachunkach. Chodzi wÅ‚aÅ›nie o to, żeby transformacja w stronÄ™ zeroemisyjnych, tanich źródeÅ‚ byÅ‚a zauważalna dla odbiorcy koÅ„cowego – mówi agencji Newseria Biznes dr Joanna Maćkowiak-Pandera.
Proponowane przez KE zmiany zakÅ‚adajÄ… przede wszystkim wiÄ™kszy udziaÅ‚ energii z OZE przy stopniowym wycofywaniu energii gazowej, co ma siÄ™ przeÅ‚ożyć na niższe ceny i wiÄ™kszÄ… konkurencyjność europejskiego przemysÅ‚u. To także rozwój magazynów energii i instrumentów szybkiego reagowania na popyt, które bÄ™dÄ… do dyspozycji operatorów, a także m.in. narzÄ™dzia wspierajÄ…ce rozwój dÅ‚ugoterminowych, bezpoÅ›rednich kontraktów na zakup zielonej energii (cPPA). Pomoc publiczna dla nowych inwestycji OZE ma zaÅ› przyjąć formÄ™ dwukierunkowych kontraktów różnicowych. Kolejnym ważnym elementem proponowanych zmian jest też zwiÄ™kszenie elastycznoÅ›ci sieci energetycznych, które nadal pozostajÄ… barierÄ… rozwoju OZE w części paÅ„stw czÅ‚onkowskich. Jak podkreÅ›lajÄ… eksperci Forum Energii, jest to również poważny problem w Polsce.
– Dla Polski najwiÄ™kszym wyzwaniem jest w tej chwili rozwój sieci, który nadąża za rewolucjÄ… energetycznÄ… w postaci szybkiego rozwoju fotowoltaiki, energetyki sÅ‚onecznej i wiatrowej oraz mniejszych form magazynów. To siÄ™ nie wydarzy, jeżeli nie bÄ™dziemy mieli sygnaÅ‚ów lokalizacyjnych, które bÄ™dÄ… tworzyÅ‚y impuls cenowy nie tylko do rozwoju źródeÅ‚, ale i rozwoju sieci. Niestety w Brukseli nie za bardzo toczy siÄ™ dyskusja na ten temat. Moim zdaniem to jest coÅ›, o co my powinniÅ›my szczególnie mocno walczyć, żeby to zostaÅ‚o dostrzeżone – ocenia ekspertka.
Jak wynika z raportu Forum Energii z 2019 roku na temat potrzeby wprowadzenia rynku lokalizacyjnego i korzyÅ›ci z niego pÅ‚ynÄ…cych, w najwiÄ™kszym uproszczeniu jest to rynek, gdzie cena wyznaczana jest w konkretnym miejscu systemu – oparta nie tylko na koszcie produkcji, lecz również koszcie dostarczenia prÄ…du do odbiorcy. Rynki lokalizacyjne z powodzeniem funkcjonujÄ… w Kanadzie, Australii oraz wielu stanach w USA. W przeciwieÅ„stwie do nich – jak czytamy w raporcie – rynek w Europie jest oparty na dużych, nieelastycznych elektrowniach, w wiÄ™kszoÅ›ci bardzo starych, oraz na sieciach przesyÅ‚owych, których jest za maÅ‚o. Rynek podzielony jest na bardzo duże strefy, w których wystÄ™puje jednolita cena hurtowa. Koszty przesyÅ‚u oraz ograniczeÅ„ sieciowych sÄ… dzielone pomiÄ™dzy wszystkich uczestników rynku bez wzglÄ™du na to, gdzie odbiorca jest zlokalizowany i jakie bariery trzeba pokonać, żeby dostarczyć mu prÄ…d. Już kilka lat temu eksperci Forum Energii wspominali, że Polska może być liderem tego tematu w ramach UE.
– W Polsce taka transformacja energetyczna, jaka byÅ‚a planowana jeszcze kilka lat temu, czyli m.in. wielkie poÅ‚Ä…czenia transgraniczne, wielkie źródÅ‚a, wielkie sieci, w tej chwili bÄ™dzie w naszym wydaniu zbyt droga. JesteÅ›my już na innym etapie rozwoju i teraz potrzebujemy impulsów lokalnych, potrzebujemy przemysÅ‚u i zaangażowania lokalnych spoÅ‚ecznoÅ›ci w transformacjÄ™ energetycznÄ…. Rynek lokalizacyjny jest nam w stanie to uÅ‚atwić i spowodować, że ta transformacja bÄ™dzie taÅ„sza – ocenia prezeska Forum Energii.
Jak podkreÅ›la, polska energetyka wciąż w okoÅ‚o 70 proc. opiera siÄ™ na wÄ™glu, który jest paliwem schyÅ‚kowym i powoduje, że jesteÅ›my jednym z najbardziej emisyjnych paÅ„stw UE. PalÄ…cÄ… potrzebÄ… jest nie tylko odejÅ›cie od wÄ™gla, ale także ograniczenie roli gazu w transformacji energetycznej oraz postawienie m.in. na rozwój sieci elektroenergetycznych. DziÅ› sÄ… one przestarzaÅ‚e i maÅ‚o elastyczne, co przyczynia siÄ™ do marnowania taniej energii elektrycznej z OZE na rzecz drogiej i emisyjnej z jednostek konwencjonalnych.
– WÄ™gla jest coraz mniej, coraz wiÄ™cej musimy sprowadzać go z zagranicy, wiÄ™c to jest oczywiste, że musimy przede wszystkim postawić na źródÅ‚a odnawialne, bo one gwarantujÄ… nam niezależność energetycznÄ…. SÅ‚oÅ„ca ani wiatru nie bÄ™dziemy musieli importować. I dlatego powinno być dla nas interesem strategicznym to, żeby pogodzić źródÅ‚a odnawialne z malejÄ…cym udziaÅ‚em wÄ™gla i skonstruować system tak, żeby on dziaÅ‚aÅ‚ stabilnie, byÅ‚ elastyczny, a jednoczeÅ›nie żeby odbiorcy widzieli z tego korzyÅ›ci, czyli mieli perspektywÄ™ taniej energii – mówi dr Joanna Maćkowiak-Pandera.
Jej zdaniem mimo znaczÄ…cych różnic w systemach energetycznych poszczególnych krajów czÅ‚onkowskich UE cel transformacji jest dla wszystkich podobny, wiÄ™c da siÄ™ pogodzić różne interesy w ramach europejskiego rynku.
– Sytuacja różnych paÅ„stw unijnych jest zupeÅ‚nie inna niż nasza, bo sÄ… takie, które już w tej chwili majÄ… bardzo dużo energetyki jÄ…drowej, jak Francja, albo majÄ… bardzo dużo źródeÅ‚ odnawialnych, jak Szwecja. Ale podobnym krajem do nas sÄ… Niemcy, gdzie majÄ… bardzo dużo wÄ™gla i też stawiajÄ… na źródÅ‚a odnawialne. Ja nie widzÄ™ w ogóle możliwoÅ›ci, że ta transformacja nam siÄ™ nie uda, natomiast trzeba siÄ™ pogodzić z tym, że w rynku energii bÄ™dÄ… musiaÅ‚y być zmiany zwiÄ…zane z regulacjami, wynagradzaniem za odpowiednie usÅ‚ugi, nie tylko generacji, ale też elastyczność, za przesuwanie zapotrzebowania na energiÄ™, to wszystko nas czeka – zapowiada prezeska Forum Energii.
