O ile w Polsce kas samoobsÅ‚ugowych przybywa, o tyle w krajach Europy Zachodniej oraz w USA entuzjazm wobec nich sÅ‚abnie. Okazuje siÄ™, że powodem może być spadek lojalnoÅ›ci klientów, którzy irytujÄ… siÄ™, gdy przyjdzie im zeskanować samodzielnie duże zakupy. Oczekiwaliby bowiem pomocy ze strony kasjera. Co ciekawe, powodem niechÄ™ci wobec automatów kasowych jest też to, że w ocenie kupujÄ…cych zabierajÄ… one pracÄ™ ludziom. Naukowcy sugerujÄ…, by sieci instalujÄ…ce kasy samoobsÅ‚ugowe zastosowaÅ‚y system zachÄ™t, dziÄ™ki którym przestanÄ… one tracić staÅ‚ych klientów.
– Wiele sieci supermarketów raczej rezygnuje z kas samoobsÅ‚ugowych, ponieważ powoli zaczynajÄ… zdawać sobie sprawÄ™, że generujÄ… one wiÄ™cej strat niż zysków w postaci niezadowolenia klientów, kradzieży czy trudnoÅ›ci technicznych. To wzbudziÅ‚o moje zainteresowanie i zainspirowaÅ‚o do przeprowadzenia badania – mówi agencji Newseria Innowacje dr Farhana Nusrat, obecnie naukowczyni z Uniwersytetu San Diego.
Dr Nusrat, wówczas wykÅ‚adowczyni na Uniwersytecie Drexela, i dr Yanliu Huang, profesorka nadzwyczajna na Uniwersytecie Drexela, przeprowadziÅ‚y pięć badaÅ„, w tym jedno terenowe. UwzglÄ™dniono w nich m.in. hipotetyczne scenariusze, w których uczestnicy wyobrażali sobie, że idÄ… na zakupy spożywcze do supermarketu. Gdy zaÅ‚ożono, że korzystajÄ… ze zwykÅ‚ej kasy fiskalnej, uczestnikom powiedziano, że otrzymali pomoc ze strony kasjera. W przypadku samoobsÅ‚ugi uczestnicy zostali poinformowani, że przy kasie samodzielnie skanowali i pakowali wszystkie produkty.
– Kiedy klienci korzystajÄ… ze zwykÅ‚ych kas, odczuwajÄ… wiÄ™kszÄ… lojalność wobec sklepu, sÄ… bardziej skÅ‚onni wracać do niego w przyszÅ‚oÅ›ci i polecać go innym. Kiedy z kolei klienci korzystajÄ… z kas samoobsÅ‚ugowych, odczuwajÄ… frustracjÄ™ zwiÄ…zanÄ… z tym, że muszÄ… sami wykonać pracÄ™, wÅ‚ożyć w niÄ… wiele wysiÅ‚ku i nie dostajÄ… obsÅ‚ugi, która w ich przekonaniu im siÄ™ należy. To wszystko prowadzi do obniżonej lojalnoÅ›ci wobec sklepu i mniejszej skÅ‚onnoÅ›ci do ponownych zakupów w tym miejscu – informuje dr Farhana Nusrat.
NajwiÄ™kszÄ… zależność miÄ™dzy rodzajem kasy i poziomem zadowolenia klientów zauważono w przypadkach, gdy robili oni duże zakupy.
– JeÅ›li ktoÅ› kupuje mniej niż 15 produktów, wpÅ‚yw korzystania z kasy samoobsÅ‚ugowej ani różnica w wynikach nie jest tak znaczna, ponieważ wówczas klienci nie majÄ… problemu z samodzielnym ich zeskanowaniem i zapakowaniem. JeÅ›li produktów jest wiÄ™cej niż 15, ludzie niechÄ™tnie podchodzÄ… do kas samoobsÅ‚ugowych – wskazuje badaczka z Uniwersytetu San Diego.
Na poziom zadowolenia klienta wpÅ‚ywa także to, czy podczas korzystania z kas samoobsÅ‚ugowych klient ma zapewnione wsparcie kasjera. ŹródÅ‚em irytacji czÄ™sto sÄ… trudnoÅ›ci z zarejestrowaniem zakupu towaru bez kodu kreskowego, np. warzyw i owoców na wagÄ™ lub pieczywa, czy nieobecność w pobliżu pracownika sklepu, gdy pojawiaÅ‚a siÄ™ konieczność zatwierdzenia sprzedaży produktu objÄ™tego ograniczeniami.
– StwierdziliÅ›my podczas ostatniego z badaÅ„, że jeÅ›li przekonamy ludzi, że robienie czegoÅ› samodzielnie może przynosić satysfakcjÄ™, ich nastawienie do kas samoobsÅ‚ugowych jest bardziej pozytywne. W podsumowaniu badania zasugerowaliÅ›my wiÄ™c, że jeżeli sklep chce, aby klienci korzystali z kas samoobsÅ‚ugowych i pozostali lojalni, warto w jakiÅ› sposób nagradzać ich za korzystanie z kas samoobsÅ‚ugowych – mówi dr Farhana Nusrat. – Nasze badanie pomaga zrozumieć, jaka powinna być proporcja kas samoobsÅ‚ugowych do tradycyjnych. Na przykÅ‚ad jeÅ›li sklep jest zlokalizowany w miejscu, gdzie wiÄ™kszość osób kupuje niewiele artykuÅ‚ów, być może korzystne bÄ™dzie zamontowanie wiÄ™kszej liczby kas samoobsÅ‚ugowych, ale jeÅ›li w sklepie przeważa liczba osób dokonujÄ…cych dużych zakupów, korzystne bÄ™dzie zapewnienie wiÄ™kszej liczby zwykÅ‚ych kas – zarówno dla sklepu, jak i klientów.
Jak podkreÅ›la, wnioski z badania wskazujÄ… raczej na to, że maszyny nie zastÄ…piÄ… pracy kasjerów.
– Kolejny ciekawy wniosek z badania, który potwierdza wiele artykuÅ‚ów prasowych, z perspektywy sklepów, dotyczy tego, że klienci zostawiajÄ… negatywne opinie o kasach samoobsÅ‚ugowych, zwracajÄ…c uwagÄ™ na to, że zabierajÄ… one pracÄ™ pracownikom. Ponadto interakcja z kasjerem podczas zakupów jest dla klientów ważna, wiÄ™c wiele osób preferuje kontakt z czÅ‚owiekiem niż z maszynÄ… – dodaje badaczka z Uniwersytetu San Diego.
W Polsce jest duże zainteresowanie instalacjÄ… kas samoobsÅ‚ugowych. MogÄ… na to wskazywać dane firmy Sescom, zajmujÄ…cej siÄ™ ich instalacjÄ…, która w 2021 roku w Polsce zainstalowaÅ‚a ich o ponad 90 proc. wiÄ™cej niż rok wczeÅ›niej. W sieci Biedronka przykÅ‚adowo dziaÅ‚a już ponad 15 tys. kas samoobsÅ‚ugowych. Sieć Lidl zainstalowaÅ‚a je natomiast w każdym ze swoich sklepów w Polsce, inwestujÄ…c również w modele uÅ‚atwiajÄ…ce zrobienie w samoobsÅ‚udze dużych zakupów.
Z kolei raport Global Market Insights wskazuje, że globalny rynek kas samoobsługowych był w 2021 roku wart 3,5 mld dol., a w 2030 roku będzie to ok. 10 mld dol., co oznacza średnioroczny wzrost na poziomie 10 proc.
